Kenya n’u Rwanda byashyize umukono ku masezerano 11 mashya agamije kurushaho guteza imbere umubano w’ibihugu byombi, ubucuruzi, ishoramari n’imikoranire mu nzego zitandukanye.
Aya masezerano yashyizweho umukono i Nairobi muri Kenya, ku wa 6 Ukwakira 2026, ubwo hasozwaga inama ya 10 ya Joint Permanent Commission for Cooperation (JPCC) ihuza Kenya n’u Rwanda, yabaye kuva ku wa 5 kugeza ku wa 6 Ukwakira.
Inama yari iyobowe ku ruhande rwa Kenya na Musalia Mudavadi, Minisitiri w’Intebe wungirije akaba na Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ibikorwa by’Abanyakenya baba mu mahanga, mu gihe u Rwanda rwari ruhagarariwe na Dr. Usta Kaitesi, Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wungirije ushinzwe ububanyi n’amahanga n’ubutwererane mpuzamahanga.
Ayo masezerano areba izihe nzego?
Aya masezerano 11 agamije gushyiraho uburyo bwagutse bwo gushyira mu bikorwa imihigo y’ibihugu byombi no kwagura ubufatanye mu nzego zitandukanye, zirimo:
- ubucuruzi n’ishoramari;
- ubwikorezi n’ibikorwa remezo;
- ubuhahirane n’imitangire ya serivisi;
- ikoranabuhanga n’itumanaho;
- ubuhinzi;
- ubukerarugendo;
- uburezi n’ubuzima;
- umutekano n’ubutabera;
- kwimuka no gucunga abinjira n’abasohoka;
- imicungire y’amazi n’ubuhinzi bwuhirwa;
- kubungabunga ibidukikije;
- imiturire n’iterambere ry’imijyi;
- umuco n’umurage;
- ndetse n’imikoranire ku baturage baba mu mahanga.
Hari kandi amasezerano agamije koroshya ubufatanye mu by’amategeko, harimo ubufashanye mu manza z’inshinjabyaha ndetse no gushyiraho uburyo bwo kohereza abantu bakatiwe igifungo hagati y’ibihugu byombi.
Ubucuruzi hagati y’u Rwanda na Kenya bugiye kwaguka
U Rwanda na Kenya bifitanye umubano ukomeye mu bucuruzi, cyane cyane binyuze mu Northern Corridor, unyuzwamo ibicuruzwa byinshi bituruka ku cyambu cya Mombasa bigana mu Rwanda no mu bindi bihugu byo mu karere.
Minisitiri Usta Kaitesi yavuze ko mu mwaka wa 2025 u Rwanda rwatumije muri Kenya ibicuruzwa bifite agaciro karenga miliyoni 398 z’amadolari, mu gihe ibyo u Rwanda rwohereje muri Kenya byari bifite agaciro ka hafi miliyoni 5.3 z’amadolari.
Ibi byerekana ko hakiri amahirwe menshi yo kongera ibicuruzwa u Rwanda rwohereza ku isoko rya Kenya, mu gihe ibihugu byombi bishaka ko ubucuruzi bwambukiranya imipaka burushaho kwaguka.
Ingendo z’abantu n’ibicuruzwa na zo ziri mu byibandwaho
Kenya yashimangiye ko ari ngombwa koroshya urujya n’uruza rw’abantu, ibicuruzwa, serivisi n’imari mu bihugu bigize Umuryango wa Afurika y’Iburasirazuba, EAC.
Ibi bishobora kugira uruhare mu kugabanya imbogamizi abacuruzi n’abashoramari bahura na zo mu gukora ubucuruzi bwambukiranya imipaka.
Ubufatanye kandi buje bukurikira indi gahunda ikomeye yo gukomeza gukoresha icyambu cya Mombasa mu kugeza ibikomoka kuri peteroli n’ibindi bicuruzwa mu Rwanda. Muri Kamena 2026, Kenya n’u Rwanda byasinye amasezerano agamije gutuma u Rwanda rutumiza peteroli nyinshi binyuze muri Kenya, rukoresheje ibikorwa remezo bya Kenya mu gutwara no kubika ibikomoka kuri peteroli.
Ku ruhande rw’u Rwanda, kuba Kenya ifite uruhare rukomeye muri Northern Corridor bifatwa nk’ingenzi mu kubona inzira yizewe kandi ihendutse igana ku masoko mpuzamahanga.
Hazashyirwaho uburyo bwo gukurikirana ishyirwa mu bikorwa
Ibihugu byombi byemeranyije gushyiraho igihe ntarengwa cyo gushyira mu bikorwa ibyemeranyijweho, aho za komite za tekiniki zizajya zikurikirana uko gahunda zitandukanye zishyirwa mu bikorwa.
Biteganyijwe ko mu Kwikanga 2027, i Kigali hazabera isuzuma ry’agateganyo ry’ibyavuye mu masezerano ya JPCC ya 10, mu gihe inama ya 11 ya JPCC iteganyijwe kuba mu Kwakira 2028.
Aya masezerano 11 aje kongera imbaraga mu mubano w’u Rwanda na Kenya, cyane cyane mu bucuruzi, ishoramari, ubwikorezi, ingufu, ikoranabuhanga no kwishyira hamwe kw’ibihugu byo mu Muryango wa Afurika y’Iburasirazuba.
Ku mpande zombi, intego ni uguhindura umubano mwiza wa politiki usanzweho ukabyara ubucuruzi bwinshi, ishoramari ryiyongera, urujya n’uruza rw’abantu n’ibicuruzwa rworoha, ndetse n’inyungu zirambye ku baturage b’ibihugu byombi.
Yanditswe na Gapfizi





