Skip to content
November 7, 2026Rwanda, Africa and the world — informed.
Subscribe
Breaking News
Breaking

RDC: Raporo za Loni zongera gushyira u Rwanda ku ku ntambara Kigali igaragaza impungenge z’umutekano wayo

Intambara yo mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo ikomeje guteza impaka zikomeye ku ruhare rw’u Rwanda, ibikorwa by’umutwe wa M23, umutekano w’imipaka n’ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano y’amahoro. Raporo z’impuguke za Loni zishinja u Rwanda gufasha M23 mu bikorwa bya gisirikare, mu gihe Leta y’u Rwanda ivuga ko impungenge zayo zishingiye ku mutekano w’igihugu, cyane cyane ku mutwe wa FDLR.

Iyi nkuru ya MUHABURA NEWSLINE irasesengura ibivugwa muri raporo zemewe, imyanzuro y’Umuryango w’Abibumbye, ibisobanuro by’u Rwanda n’imbaraga ziri gushyirwa mu biganiro by’amahoro. Itandukanya ibimaze kwemezwa n’inzego zibifitiye ububasha n’ibirego bikomeje kugibwaho impaka.

1. Raporo y’impuguke za Loni ishinja u Rwanda gufasha M23

Ku wa 2 Nyakanga 2025, ibitangazamakuru mpuzamahanga birimo Reuters byatangaje ibyavuye muri raporo y’impuguke za Loni ku kibazo cy’umutekano muri RDC. Iyo raporo yashinjaga u Rwanda kugira uruhare mu gufasha M23, harimo ibijyanye n’amahugurwa ya gisirikare, ibikoresho n’ubufasha bwafashije uwo mutwe mu bikorwa byawo byo kwigarurira ibice bitandukanye byo mu burasirazuba bwa Congo. Impuguke zanavugaga ko u Rwanda rwagize uruhare mu gufata ibyemezo bya gisirikare bya M23.

Ibyo birego bifite uburemere kuko bishingiye ku iperereza ry’impuguke z’Umuryango w’Abibumbye zishinzwe gukurikirana ibihano n’umutekano muri RDC. Icyakora, ni ngombwa gutandukanya ibyo impuguke zivuga mu raporo n’imyanzuro y’urukiko ku nshingano z’amategeko z’igihugu runaka.

Mu gusubiza ibyo birego, umuvugizi wa Guverinoma y’u Rwanda, Yolande Makolo, yabwiye Reuters ko raporo yari ivuguruza cyangwa igoreka impungenge z’u Rwanda z’igihe kirekire ku mutekano warwo. Yashimangiye ko ikibazo cya FDLR n’imitwe ifitanye isano na yo gisaba ko u Rwanda rukomeza ingamba zo kwirinda.

Icyo iki kibazo gisobanuye ni uko impaka zitakiri iz’amagambo gusa: zishingiye ku makuru y’iperereza, ibirego bya dipolomasi, ibisobanuro by’inzego za Leta n’ibikorwa byo kugenzura iyubahirizwa ry’amasezerano y’amahoro.

2. Umuryango w’Abibumbye wasabye U Rwanda guhagarika gufasha M23

Ku wa 21 Gashyantare 2025, Akanama k’Umuryango w’Abibumbye gashinzwe Umutekano kemeje ku bwumvikane umwanzuro wa 2773, wamagana ibitero bya FDLR mu burasirazuba bwa RDC.

Muri uwo mwanzuro, Akanama kasabye M23 guhagarika imirwano no kuva mu bice igenzura, ndetse gasaba Ingabo z’u Rwanda guhagarika gufasha uwo mutwe no kuva ku butaka bwa Congo nta yandi mananiza. Nanone, kasabye impande zombi gusubira mu biganiro bya dipolomasi kugira ngo haboneke igisubizo kirambye.

Uyu ni umwanzuro wemejwe n’ibihugu 15 bigize Akanama k’Umuryango w’Abibumbye gashinzwe Umutekano. Ni ikimenyetso gifatika cy’uko impungenge ku ruhare rw’u Rwanda mu ntambara ya RDC zagejejwe ku rwego rwo hejuru rw’ubuyobozi bw’umutekano mpuzamahanga.

Ariko kandi, kugira ngo inkuru itange ishusho yuzuye, ni ngombwa kumenya ko uwo mwanzuro utari urubanza rw’urukiko rwemeje ku giti cyarwo inshingano z’amategeko z’u Rwanda ku byaha byose bivugwa muri iyi ntambara.

3. Ikibazo cya FDLR: Impamvu u Rwanda rugaragaza mu gusobanura ingamba zarwo

U Rwanda rumaze igihe rugaragaza FDLR nk’ikibazo gikomeye cy’umutekano warwo. Uwo mutwe ufite inkomoko mu bahoze ari abarwanyi n’abandi bantu bahungiye muri RDC nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994; impuguke za Loni zivuga ko urimo abantu bagize uruhare muri Jenoside.

Kigali ivuga ko kuba uwo mutwe ukorera muri Congo, hamwe n’ibirego by’uko hari ubufatanye bwawo n’ibice bimwe by’ingabo za RDC, bituma igomba gufata ingamba zo kurinda umutekano w’igihugu. Ku rundi ruhande, ubuyobozi bwa Kinshasa n’impuguke mpuzamahanga bishinja u Rwanda gukoresha icyo kibazo nk’impamvu yo kugira uruhare mu bikorwa bya M23.

Raporo y’impuguke za Loni yatangajwe muri Nyakanga 2026 yongeye kugaragaza ko impande zitandukanye zitubahirije ibyo ziyemeje mu masezerano y’amahoro. Yavuze ko ingabo za RDC zakomeje ubufatanye na FDLR, mu gihe u Rwanda na rwo rwashinjwaga gukomeza gufasha M23 no kugira ingabo mu burasirazuba bwa Congo.

Ibi byerekana ko ikibazo cy’umutekano kitagomba gusuzumwa ku ruhande rumwe gusa. Iperereza ryimbitse rikwiye kureba ibimenyetso by’ubufatanye hagati y’ingabo za RDC na FDLR, ibimenyetso by’ubufasha u Rwanda rushinjwa guha M23, n’ingamba buri gihugu cyiyemeje gufata kugira ngo gikureho izo mpungenge.

4. Amasezerano ya Washington: Ese impande zombi zirayubahiriza?

Ku wa 27 Kamena 2025, u Rwanda na RDC byashyize umukono ku masezerano y’amahoro i Washington, hagamijwe kugabanya umwuka mubi no gushyiraho inzira yo gukemura ibibazo by’umutekano hagati y’ibihugu byombi.

Nyuma y’ayo masezerano, ibiganiro byakomeje ku buryo bwo kuyashyira mu bikorwa. Itangazo ry’inama ya gatanu y’Urwego Ruhuriweho rushinzwe Guhuza ibikorwa by’umutekano, yabereye i Genève ku wa 15–16 Nyakanga 2026, rivuga ko u Rwanda na RDC byongeye kwiyemeza gushyira mu bikorwa amasezerano ya Washington, harimo ingamba zo guhangana na FDLR no gukuraho ingamba za gisirikare z’ubwirinzi mu buryo bwumvikanyweho. Impande zaganiriye kandi ku buryo bwo kugenzura iyubahirizwa ry’amasezerano.

Icyakora, kuba ibihugu byarashyize umukono ku masezerano ntibihita bisobanura ko intambara yarangiye. Raporo y’impuguke za Loni yo muri Nyakanga 2026, nk’uko Associated Press yabitangaje, yavuze ko impande zitandukanye zakomeje kurenga ku byo ziyemeje, zirimo u Rwanda rushinjwa gufasha M23 na RDC ishinjwa gukomeza gukorana na FDLR.

Bityo, kimwe mu bibazo bikomeye bisigaye ni ukumenya niba hazashyirwaho uburyo bwigenga bwo kugenzura aho ingabo ziri, uko ziva mu bice by’intambara, n’uko ubufasha buhabwa imitwe yitwaje intwaro buhagarikwa.

5. Amabuye y’agaciro: Ese hari inyungu z’ubukungu zifitanye isano n’intambara?

Uburasirazuba bwa RDC bukungahaye ku mabuye y’agaciro arimo zahabu, coltan n’andi akoreshwa mu nganda zitandukanye. Ibyo bituma ubukungu bw’ako karere buba kimwe mu bibazo bigomba gukurikiranwa mu iperereza ku ntambara.

Raporo y’impuguke za Loni yo mu 2026, nk’uko Associated Press yabitangaje, yavuze ko amabuye y’agaciro acukurwa mu gace ka Rubaya no mu bindi birombe byo muri Masisi yakomeje kunyuzwa mu nzira z’ubucuruzi zerekeza mu Rwanda, kandi ko M23 yubaka ubukungu bw’ahantu igenzura. Iyo raporo yanavuze ko ibigo bifitanye isano n’u Rwanda bifite uruhare mu bucuruzi bw’ayo mabuye.

Leta Zunze Ubumwe za Amerika zafatiye ibihano Gasabo Gold Refinery yo mu Rwanda, ziyishinja kuba mu rusobe rw’ubucuruzi bufitanye isano na M23. Ibi byatangajwe na Associated Press muri Nyakanga 2026. Ibihano ni icyemezo cy’ubuyobozi bwabifashe; ntibigomba guhita bifatwa nk’urubanza rw’urukiko rwemeje icyaha.

Kugira ngo iperereza ku bukungu bw’intambara ryuzure, hakenewe kugenzura inkomoko y’amabuye y’agaciro, inyandiko z’imisoro n’ibyoherezwa mu mahanga, amasosiyete acuruza ayo mabuye, n’uko amafaranga ava muri ubwo bucuruzi akoreshwa. Ni ngombwa kandi guha ibigo biregwa amahirwe yo gusubiza ibirego birebana na byo.

6. Abaturage ni bo bakomeje kwishyura ikiguzi cy’intambara

Nubwo impaka nyinshi zibanda ku Rwanda, RDC, M23, FDLR n’ingabo z’ibihugu bitandukanye, abaturage bo mu burasirazuba bwa Congo ni bo bahura n’ingaruka zikomeye z’imirwano.

Raporo y’impuguke za Loni yasobanuwe na Associated Press muri Nyakanga 2026 yagaragaje ko ihohoterwa rishingiye ku gitsina, kwimura abaturage ku gahato n’indi mibabaro ijyanye n’intambara bikomeje kuba ikibazo gikomeye mu bice bigenzurwa na FARDC . Iyo raporo yanagaragaje ihohoterwa rikorwa n’izindi mpande zirwana.

Ibi bisaba ko iperereza ritagarukira ku kumenya uruhande rwagize uruhare mu gutangiza cyangwa gukomeza imirwano gusa. Rigomba no gukurikirana ibyaha byakorewe abasivili, abahohotewe, abimuwe n’ababuze ababo, hagashakwa ibimenyetso bishobora gukoreshwa mu butabera.

7. Ibibazo bikomeye bisaba ibisubizo

Kugira ngo amahoro arambye aboneke, hari ibibazo bikwiye gukurikiranwa n’abanyamakuru, abashakashatsi n’inzego zishinzwe ubutabera:

  • Ni ibihe bimenyetso byigenga byemeza cyangwa bigahinyuza ubufasha bwa gisirikare u Rwanda rushinjwa guha M23?
  • Ni izihe ngamba zifatika zafashwe mu gukuraho FDLR n’ubufatanye iyo ari yo yose ifitanye n’ingabo za RDC?
  • Ese amasezerano ya Washington azashyirwa mu bikorwa mu buryo bushobora kugenzurwa n’urwego rwigenga?
  • Ni nde ufite inshingano ku ihohoterwa rikorerwa abasivili, kandi ni izihe manza cyangwa iperereza byamaze gukorwa?
  • Ese ubucuruzi bw’amabuye y’agaciro bufitanye isano n’intambara buragenzurwa bihagije?

Ibi ni ibibazo bigomba gusubizwa hakoreshejwe inyandiko, ibimenyetso bifatika n’ibisobanuro by’impande zirebwa na byo, aho gushingira ku bivugwa ku mbuga nkoranyambaga gusa.

Ikibazo cy’uruhare rw’u Rwanda mu ntambara yo mu burasirazuba bwa RDC gikomeje kuba kimwe mu bibazo bikomeye by’umutekano mu karere k’Ibiyaga Bigari. Raporo z’impuguke za Loni n’imyanzuro y’Akanama gashinzwe Umutekano byagaragaje ibirego bikomeye ku bufasha u Rwanda rushinjwa guha M23. Kigali yo igaragaza ko impungenge zayo zishingiye ku mutekano w’igihugu no ku kibazo cya FDLR.

Kugeza igihe ibibazo byose bizasubirizwa n’ibimenyetso byigenga n’ubutabera, ni ngombwa gutandukanya ibirego, ibisobanuro by’impande zirebwa na byo n’ibyemejwe n’inzego zibifitiye ububasha.

Ikintu kidashidikanywaho ni uko abaturage bakeneye amahoro, umutekano n’ubutabera. Ibyo bizagerwaho igihe ibihugu byombi bizubahiriza ibyo byiyemeje, imitwe yitwaje intwaro ikareka ibikorwa byangiza abasivili, kandi abakekwaho ibyaha bagakurikiranwa hakurikijwe amategeko.

MUHABURA NEWSLINE

What did you think of this story?

muhabura

View all articles