Intambara imaze igihe mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo yakomeje kugira ingaruka zirenze imipaka ya Congo. Muri iyi ntambara, Uburundi bwabaye kimwe mu bihugu byagize uruhare rwa gisirikare ku ruhande rwa Kinshasa, mu gihe AFC/M23 ikomeje kugenzura ibice by’ingenzi bya Kivu y’Amajyaruguru n’Amajyepfo.
Amakuru yo muri Nzeri 2026 agaragaza ko ingabo z’u Burundi, FARDC n’imitwe ya Wazalendo bakomeje ibikorwa bya gisirikare mu bice bya Kivu y’Amajyepfo, birimo hafi ya Minembwe na Bijombo, mu gihe AFC/M23 na Twirwaneho na bo bakomeje kurwanya izo ngabo.
UBURUNDI BWINJIYE GUTE MURI IYI NTAMBARA?
U Burundi bumaze imyaka bwinjira mu bibazo by’umutekano byo mu burasirazuba bwa Congo, cyane cyane mu rwego rwo gukurikirana imitwe yitwaje intwaro ivuga ko irwanya ubutegetsi bwa Bujumbura.
Ariko uruhare rw’u Burundi rwagiye rurushaho kwaguka. Ingabo z’u Burundi zagiye zifatanya na FARDC mu bikorwa byo kurwanya imitwe itandukanye, nyuma uruhare rwazo rukaba rwarageze no ku mirwano ihanganishije AFC/M23 .
Raporo zitandukanye zerekana ko umubare munini w’abasirikare b’u Burundi wagiye woherezwa muri Congo. SOS Médias Burundi yatangaje ko raporo y’imbere muri Congo ivuga ko abasirikare b’Abarundi barenga 29,000 bari baroherejwe muri RDC hagati ya Kanama 2022 na Ukuboza 2025.
IKIBAZO GIKOMEYE: UBURUNDI BURWANIRA CONGO CYANGWA BURWANIRA UMUTEKANO WABWO?
Iki ni ikibazo gikwiye kwibazwaho.
Ku ruhande rwa Bujumbura, uruhare rwayo rushobora kurebwa nk’igikorwa cyo kurinda umutekano w’igihugu no gukumira imitwe yitwaje intwaro ishobora kuhatera.
Ariko uko ibintu byifashe ubu, ibikorwa by’ingabo z’u Burundi muri Kivu y’Amajyepfo byatumye igihugu kigira uruhare runini mu ntambara ihuza AFC/M23 n’ihuriro rishyigikiwe na Kinshasa.
Ibi bishyira Uburundi mu mwanya ukomeye: uko intambara ikomeza, ni nako umutekano w’u Burundi ushobora kurushaho guhuzwa n’ibizaba ku rugamba muri Congo.
AFC/M23 NA YO IFITE ICYO IVUGA
AFC/M23 ivuga ko intambara yayo ifite impamvu zishingiye ku mutekano w’abaturage bo mu burasirazuba bwa Congo no ku bibazo bya politiki n’imiyoborere. Kinshasa yo ibona AFC/M23 nk’umutwe w’inyeshyamba ushyigikiwe n’u Rwanda.
U Rwanda ruhakana gushyigikira AFC/M23 nk’uko Kinshasa ibivuga, mu gihe rwo rushinja Kinshasa gukorana na FDLR n’indi mitwe ibona nk’iterabwoba ku mutekano warwo.
Bityo, ikibazo cya Congo ntikikiri ikibazo cy’ingabo ebyiri gusa. Harimo inyungu z’ibihugu bituranye, imitwe yitwaje intwaro, ikibazo cy’ubutaka, umutekano w’imipaka, ndetse n’amateka maremare y’amacakubiri yo mu karere k’Ibiyaga Bigari.
UBURUNDI BUSHOBORA GUTAKAZA IKI?
Ikintu cya mbere ni ubuzima bw’abasirikare.
Iyo igihugu cyohereje ingabo hanze yacyo mu ntambara imara imyaka, igiciro kiba kinini: abasirikare barapfa, abandi bagakomereka, kandi igihugu kigakenera amafaranga menshi yo gukomeza ibikorwa bya gisirikare.
Ikindi ni umutekano w’imbere mu gihugu.
Niba intambara yo muri Congo yarushaho kwegera umupaka w’u Burundi, ishobora guteza imigendekere mishya y’impunzi, ubucuruzi bukahungabana, ndetse n’umutekano w’imipaka ukarushaho kuba ikibazo.
Kugeza ubu, ikibazo cy’impunzi kimaze kugira uburemere. UNHCR yatangaje ko hagati ya Mutarama 2025 na Werurwe 31, 2026, u Burundi bwakiriye abantu bashya bagera ku 142,000 bavuye mu burasirazuba bwa Congo.
IKINDI KIBAZO: INTAMBARA ISHOBORA GUHINDUKA INTAMBARA Y’AKARERE
Aha ni ho ikibazo cya Burundi na AFC/M23 gikwiye kurebwa mu buryo bwagutse.
Mu gihe ingabo z’u Burundi zikomeza gufatanya na FARDC mu kurwanya AFC/M23, kandi ikibazo cy’u Rwanda na Congo kigakomeza kuba ingingo ikomeye, hari ibyago ko amakimbirane yo muri Congo yakomeza gukurura ibihugu byinshi byo mu karere.
Reuters yigeze kugaragaza ko kuba ingabo z’u Burundi zarahuye n’ingabo za M23 muri Kivu y’Amajyepfo byazamuye impungenge z’uko intambara yo muri Congo ishobora kugira imiterere y’intambara y’akarere.
Ni yo mpamvu ikibazo kitagomba kurebwa gusa nk’icyo Uburundi na AFC/M23.
Ni ikibazo cy’umutekano w’akarere kose.
UBURUNDI BUKWIYE GUSHYIRA IMBARAGA HE?
Ikibazo gikomeye si ukumenya gusa uruhande ruzatsinda ku rugamba.
Ikibazo nyamukuru ni ukumenya niba intambara ishobora gukemura ibibazo byatumye itangira.
Niba FARDC, Wazalendo n’ingabo z’u Burundi batsinze agace runaka ariko ibibazo bya politiki, umutekano w’abaturage, imitwe yitwaje intwaro n’imibanire y’ibihugu byo mu karere bikaguma uko biri, intambara ishobora kongera gutangira ahandi.
Ni na ko bimeze ku ruhande rwa AFC/M23: kugenzura ubutaka ntabwo byonyine bihagije kugira ngo ikibazo cya Congo kirangire. Hakenewe igisubizo cya politiki gishobora gukemura impamvu z’amakimbirane no gutuma abaturage babaho mu mutekano.
UMWANZURO
Uruhare rw’u Burundi mu ntambara yo muri Congo rwahindutse ikintu gikomeye mu mibare ya gisirikare yo mu burasirazuba bwa Congo.
Ariko uko uruhare rwa gisirikare rwiyongera, ni nako ibibazo by’umutekano n’ibya politiki u Burundi bushobora guhura na byo birushaho kwiyongera.
Intambara ya Congo ntizakemurwa n’imbunda gusa.
Niba akarere k’Ibiyaga Bigari gashaka amahoro arambye, hakenewe ibiganiro bya politiki, kugenzura imitwe yitwaje intwaro, kurinda abaturage no gukemura ibibazo by’umutekano by’ibihugu bihana imbibi na Congo.
Kandi kuri Burundi, ikibazo gikomeye kizakomeza kuba iki:
Ese gukomeza kurwanira muri Congo bizongera umutekano w’u Burundi, cyangwa bizatuma umutekano w’u Burundi urushaho guterwa n’ahazaza h’intambara yo muri Congo?
Iki ni ikibazo gisaba igisubizo cya politiki, atari icya gisirikare gusa.
Yanditswe na Salongo Richard
