KINSHASA — Perezida wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Félix Tshisekedi, arashaka ko igihugu cye cyihutisha gahunda yo kongera ubushakashatsi no guteza imbere umutungo wa peteroli uri mu gice cya Congo cy’Ikibaya cya Albertine, gikikije Ikiyaga cya Albert ku mupaka wa RDC na Uganda.
Iki cyemezo kije nyuma y’imyaka igera kuri 15 ibikorwa byo guteza imbere burundu ibice bya peteroli bya RDC, bizwi nka Blocs 1 na 2, bitaratera imbere uko byari biteganyijwe.
Tshisekedi ashaka ubufatanye na Uganda
Mu nama y’Abaminisitiri yo muri Kanama 2026, Tshisekedi yasabye Leta ya Congo kongera ubufatanye na Uganda mu bijyanye na peteroli yo mu kibaya gihuriweho n’ibihugu byombi.
Yavuze ko kubera ko ibice by’ubutaka birimo peteroli bidahagarara ku mipaka y’ibihugu, igihe ikigega cya peteroli gisangiye ibihugu bibiri hakenewe ubufatanye n’imikoranire mu kugiteza imbere no kugicunga.
Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’iya Hydrocarbures zasabwe gutegura ikarita y’inzira (feuille de route) izagaragaza uko RDC yakorana na Uganda mu guteza imbere umutungo wa peteroli uri muri aka karere.
RDC ishaka kwigira ku byo Uganda imaze gukora
Mu gihe RDC ikiri mu ntambwe zo kongera ubushakashatsi, Uganda yo imaze gutera imbere cyane mu guteza imbere peteroli yo ku ruhande rwayo rw’Ikibaya cya Albertine.
Uganda yatangaje ko kugeza ubu habonetse ibimenyetso bya hydrocarbures mu mariba menshi yacukuwe, ndetse ikaba ifite imishinga minini nka Tilenga na Kingfisher. Igihugu kandi kiri kubaka ibikorwa remezo byo kugeza peteroli ku isoko mpuzamahanga binyuze muri East African Crude Oil Pipeline (EACOP) ijya ku cyambu cya Tanga muri Tanzania.
Ibi bituma Kinshasa ibona ko ubunararibonye bwa Uganda bushobora kuyifasha mu guteza imbere ibice byayo bya peteroli biri hakurya y’umupaka.
Blocs 1 na 2 ziri mu by’ingenzi
Muri Nzeri 2026, Minisiteri ya Hydrocarbures ya RDC yakoranye n’abashoramari n’abahanga mu bijyanye na peteroli kugira ngo barebe uko Blocs 1 na 2 zatezwa imbere.
Ibiganiro byibanze ku buryo bwo gukora ubushakashatsi, kumenya neza ubwinshi bw’umutungo ushobora kuba uhari ndetse no kureba uburyo ibikorwa remezo byo gutwara peteroli byakoreshwa mu gihe habonetse ububiko bushobora gucuruzwa.
Abahanga ariko baraburira ko ubwinshi bwa peteroli bwavumbuwe muri Uganda budakwiye guhita bufatwa nk’ubwemejwe muri RDC. Ku ruhande rwa Congo haracyakenewe ubushakashatsi bwa geologiya, ubushakashatsi bwa seismic, gucukura amariba no kwemeza niba ububiko bwabonetse bwaba bushobora gucuruzwa.
Tshisekedi yifuza ko RDC itakomeza gusigara inyuma
Ikibazo cyihutirwa kuri Kinshasa ni uko Uganda imaze gutera imbere mu bikorwa byayo bya peteroli, mu gihe RDC yo imaze imyaka myinshi itaragera ku musaruro uhamye w’aya mavuta mu gice cy’Ikibaya cya Albertine.
Ni muri urwo rwego Tshisekedi yasabye kandi ko hakorwa isuzuma ryimbitse ry’umutungo wa peteroli na gaz wa RDC, harebwa ibyemezo by’ubushakashatsi, ibyicaro by’ubucukuzi, imishinga iriho, abafatanyabikorwa ndetse n’ibikorwa remezo byo gutwara, kubika no gutunganya peteroli.
Ikibazo cy’umutekano n’ibidukikije
Guteza imbere peteroli mu gace k’Ibiyaga Bigari ariko bishobora gukomeza guteza impaka ku mutekano n’ibidukikije.
Imiryango imwe yita ku bidukikije yasabye RDC na Uganda kwitonda ku mishinga mishya ya peteroli, ivuga ko ibikorwa nk’ibi bishobora kugira ingaruka ku baturage ndetse no ku bidukikije byo mu Graben Albertine, akarere gafite urusobe rw’ibinyabuzima rukomeye.
Ku rundi ruhande, Leta ya RDC ivuga ko umutungo wa hydrocarbures ushobora kuba imwe mu nkingi z’iterambere ry’ubukungu, kongera ingufu no guteza imbere inganda.
Perezida Tshisekedi na Museveni bari baraganiriye kuri iki kibazo
Muri Gicurasi 2026, Perezida Tshisekedi na Perezida wa Uganda Yoweri Museveni baganiriye ku bufatanye mu bijyanye n’umutekano, ubucuruzi ndetse na peteroli.
Museveni yavuze ko hari igice cy’umutungo wa peteroli giherereye ku mpande zombi z’umupaka, maze agaragaza ko RDC ishobora kugira uruhare mu bikorwa remezo Uganda imaze gutangira guteza imbere, birimo imiyoboro n’ibikorwa byo gutunganya peteroli.
Ibi biganiro bishobora gufungura inzira nshya y’ubufatanye hagati ya Kinshasa na Kampala mu gihe RDC ishaka gutangira gukoresha neza umutungo wayo uri hafi y’umupaka.
Umushinga ushobora guhindura ubukungu bw’akarere
Niba ubushakashatsi bwemeza ko Blocs 1 na 2 za RDC zifite peteroli ishobora gucuruzwa ku rugero rufatika, umushinga ushobora kugira uruhare mu kongera ingufu igihugu gifite no guteza imbere ibikorwa by’inganda.
Ariko kugira ngo ibyo bishoboke, RDC igomba kubanza gukemura ibibazo by’ishoramari, ibikorwa remezo, umutekano ndetse n’uburyo bwo kugeza peteroli ku masoko.
Muri make, Tshisekedi arashaka ko RDC yihutisha ubushakashatsi kuri peteroli yo ku Kiyaga cya Albert, mu gihe Uganda yo imaze gutera imbere mu mishinga yayo. Kinshasa ubu irashaka gukorana na Kampala no kwifashisha ibikorwa remezo by’akarere, ariko ubwinshi bwa peteroli buri ku ruhande rwa Congo buracyakeneye kwemezwa n’ubushakashatsi bwa tekiniki.
Yanditswe na Ruhumuriza Richard





