KOLWEZI — Mu gihe ubutegetsi bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo bwari bwarategetse ko abasirikare n’abapolisi batitabiriye inshingano zemewe n’amategeko bakurwa ku bucukuzi bw’amabuye y’agaciro, ibikorwa byo gucukura no gutwara umutungo mu buryo butemewe byongeye gufata indi ntera ku kibanza cya Metalkol, ikigo cya Eurasian Resources Group (ERG) kiri muri Lualaba.
Metalkol ni kimwe mu bigo bikomeye bya ERG muri RDC, byibanda cyane ku muringa na cobalt. Iki kigo gifite uburenganzira bwo gutunganya ibisigazwa by’amabuye byasigaye mu birombe bya kera, bikaba bifite akamaro gakomeye ku musaruro wa cobalt wa Congo.
Abacukuzi bitemewe bongeye kugaruka
Raporo nshya yatangajwe na Africa Intelligence ivuga ko abantu bakora ubucukuzi butemewe, bavuga ko barinzwe n’abasirikare, bongeye kwigarurira igice cy’ahacukurwa na Metalkol.
Ibi bikorwa ngo byageze ku rwego rufite imiterere isa n’ubucukuzi bukorwa ku rugero runini, aho imashini n’amakamyo bikoreshwa mu gukura no gutwara ibisigazwa by’amabuye.
Mu ntangiriro za Nzeri, amakuru yerekanaga ko ERG yari imaze igihe ihanganye n’undi muvurungano nk’uwo. Ikigo cyavuze ko kuva ku wa 21 Kanama 2026, igice cy’ikibanza cya Metalkol cyari cyongeye kwigarurirwa n’abacukuzi batemewe bari kumwe n’abasirikare bambaye imyenda ya gisirikare.
ERG yagereranyaga ko toni zigera kuri 700 z’ibisigazwa by’amabuye zishobora gukurwa aho hantu buri munsi, hakoreshejwe excavators n’amakamyo bikorera hafi amasaha yose. Ibyo bisigazwa byajyanwaga mu bigo bitunganya amabuye, birimo ibigo bifitwe n’Abashinwa.
Ibi bibaye nyuma y’amabwiriza ya Tshisekedi
Ku wa 10 Nyakanga 2026, Perezida Félix Tshisekedi yari yategetse ko abasirikare n’abapolisi bari ku bucukuzi bw’amabuye y’agaciro mu buryo bunyuranyije n’amategeko bavanwa ku masite y’ubucukuzi.
Iri tegeko ryatangajwe nyuma y’inama y’Abaminisitiri, aho ubutegetsi bwagaragaje ko abantu bambaye imyenda y’inzego z’umutekano batagomba kwivanga mu bikorwa by’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro bitari mu nshingano zabo.
Ariko ERG ivuga ko ibikorwa byo kwigarurira ibice by’ikibanza cyayo byakomeje nubwo ayo mabwiriza yari yatanzwe.
ERG imaze igihe ihanganye n’ikibazo
Iki kibazo ntabwo ari gishya kuri ERG.
Muri Werurwe 2026, ikigo cy’ubucukuzi cyari cyaragejeje ikibazo ku nzego z’ubutabera bwa gisirikare, gishinja bamwe mu basirikare kugira uruhare mu bikorwa byo kwambura cyangwa gukoresha mu buryo butemewe ibikoresho n’umutungo uri mu birombe byacyo. Iperereza ryakurikiyeho ryarebaga n’abasirikare bakuru ndetse n’abandi bantu bafite aho bahuriye n’inzego z’umutekano.
Muri Gicurasi, Africa Intelligence na bwo bwatangaje ko ERG yari ifite ikibazo cyo kongera kugenzura impushya zayo z’ubucukuzi, mu gihe abacukuzi batemewe bari barashinze imizi ku masite yayo, bamwe bakaba bavugwaga ko bashyigikiwe n’imiyoboro y’abantu bafite imbaraga mu rwego rwa politiki, igisirikare n’ubucuruzi.
Ikibazo cya cobalt n’umutungo wa Congo
Ikibazo cya Metalkol gifite uburemere budasanzwe kuko cobalt ari umwe mu mabuye y’ingenzi Congo icuruza ku isoko mpuzamahanga.
RDC ni cyo gihugu cya mbere ku isi mu musaruro wa cobalt, kandi ERG ni umwe mu bakora ubucukuzi bukomeye bw’umuringa na cobalt muri icyo gihugu. Mu 2025, ERG yagabanyije umusaruro wayo wa cobalt hydroxide ku kigero cya 70%, mbere y’uko gahunda yo kugena umubare wa cobalt woherezwa mu mahanga ishyirwaho.
Ubwambuzi bukorerwa ku masite y’ubucukuzi rero bushobora kugira ingaruka ku musaruro w’ikigo, ku misoro ya Leta ndetse no ku kugenzura umutungo kamere wa Congo.
Ikibazo kiracyari ugushyira mu bikorwa amabwiriza
Ku ruhande rwa Leta ya Congo, ikibazo gikomeye ni ugukora ku buryo amabwiriza ya Perezida Tshisekedi ashyirwa mu bikorwa ku butaka.
Nubwo Perezida yategetse ko abasirikare n’abapolisi batemerewe kwivanga mu bucukuzi bw’amabuye y’agaciro bakurwa ku masite, amakuru mashya agaragaza ko ibikorwa bitemewe byongeye kugaragara kuri Metalkol.
Ibi bishyira ERG mu rugamba rwo kongera kugenzura umutungo wayo, mu gihe Leta na yo ihanganye n’ikibazo cyo kurinda ubucukuzi bwemewe, gukumira ubucukuzi butemewe no kugenzura uruhare rw’abasirikare mu bikorwa by’ubucuruzi bw’amabuye y’agaciro.
Muri make, ikibazo cya Metalkol cyongeye kugaragaza ingorane Congo ifite mu kugenzura umutungo kamere wayo: amabwiriza ya politiki arahari, ariko ibikorwa byo gucukura no gukura cobalt n’ibindi bisigazwa by’amabuye mu buryo butemewe biracyavugwa ku butaka
Yanditswe na Ruhumuriza Richard





