BANGUI — Muri Repubulika ya Centrafrique, umubano wa Perezida Faustin-Archange Touadéra n’Uburusiya umaze imyaka uhindura imiterere y’umutekano, ubukungu n’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro muri iki gihugu.
Kuva mu 2018, ubwo ubutegetsi bwa Touadéra bwemereraga abarwanyi n’abajyanama b’Abanyerusiya gufasha ingabo za Centrafrique guhangana n’imitwe yitwaje intwaro, Wagner yagiye igira uruhare rukomeye mu kurinda ubutegetsi no mu bikorwa byo gucunga umutekano.
Ariko uru rubuga rw’Uburusiya muri Centrafrique ntirugarukira ku basirikare gusa. Rwatangiye guhuriza hamwe abantu n’ibigo bifite uruhare mu mutekano, ubucukuzi bwa zahabu na diyama, ubucuruzi n’itangazamakuru.
Valery Zakharov: umujyanama w’umutekano ukomoka mu Burusiya
Umwe mu bantu bagaragaye mu ntangiriro z’uyu mubano ni Valery Zakharov, wahoze ari umukozi w’urwego rw’ubutasi rwa gisirikare rw’u Burusiya, GRU.
Mu 2018, Zakharov yagizwe umujyanama wa Perezida Touadéra mu by’umutekano w’igihugu. Icyo gihe, u Burusiya bwari bumaze gutangira kohereza intwaro n’abahugura ingabo za Centrafrique.
Uku kwegera ubutegetsi kwa Zakharov kwabaye kimwe mu bimenyetso by’uko umubano hagati ya Bangui na Moscou utari ugamije gusa ubufasha bwa gisirikare, ahubwo wari utangiye no kugira uruhare mu buryo ubutegetsi bwacungaga umutekano wabwo.
Wagner: kuva ku kurinda ubutegetsi kugera ku bucukuzi
Wagner yageze muri Centrafrique mu gihe igihugu cyari gifite ibibazo bikomeye by’umutekano, ndetse n’imitwe yitwaje intwaro yari igenzura ibice byinshi by’igihugu.
Ubushakashatsi bwakozwe na ACLED n’andi mashyirahamwe bugaragaza ko ibigo bifitanye isano na Wagner byagiye bigira uruhare mu bucukuzi bwa zahabu na diyama, mu gihe abarwanyi b’uyu mutwe bagahabwa inshingano zo kurinda abayobozi n’ibikorwa by’ubucukuzi.
Lobaye Invest ni kimwe mu bigo byagiye bihuzwa n’uru rusobe rw’ibikorwa. Raporo z’ubushakashatsi zivuga ko cyahawe uburenganzira bwo gushakisha amabuye y’agaciro mu bice bitandukanye bya Centrafrique.
Leta Zunze Ubumwe za Amerika na yo yashyize ibihano ku bigo bimwe bifitanye isano na Wagner, ibishinja gufasha ibikorwa by’umutekano ndetse n’ibikorwa by’ubucukuzi bifitanye isano n’uyu mutwe.
Zahabu na diyama: indi nkingi y’umubano wa Bangui na Moscou
Kuri bamwe mu bakurikiranira hafi politiki ya Centrafrique, ikibazo cy’amabuye y’agaciro ni kimwe mu bisobanura impamvu umubano w’iki gihugu n’Uburusiya wakomeje gukomera.
Raporo y’Ikigega cya Leta Zunze Ubumwe za Amerika ivuga ko urusobe rw’ibigo bifitanye isano na Wagner muri Centrafrique rwagiye ruhuzwa n’ubucukuzi bwa zahabu, diyama n’ibindi bikorwa birimo gutema amashyamba.
Ibi bituma ibikorwa by’umutekano n’ibikorwa by’ubucuruzi rimwe na rimwe bigaragara nk’ibifitanye isano.
Nyuma ya Prigozhin: Wagner ihinduka Africa Corps
Nyuma y’urupfu rwa Yevgeny Prigozhin mu 2023, imiterere y’ibikorwa by’Uburusiya muri Afurika yatangiye guhinduka.
Mu bihugu birimo Mali, Burkina Faso na Libya, abarwanyi n’ibikorwa byahoze bifitanye isano na Wagner batangiye gushyirwa mu rwego rushya ruzwi nka Africa Corps, ruri munsi y’ubuyobozi bwa Minisiteri y’Ingabo y’Uburusiya.
Ariko Centrafrique yakomeje kugira umwihariko. Raporo y’ikinyamakuru Le Monde yo muri Mutarama 2026 ivuga ko Bangui yakomeje kwishingikiriza kuri Wagner, aho ingabo z’uyu mutwe muri iki gihugu zagereranywaga hafi 1,500.
Iyi mpinduka yatumye havuka ikibazo gikomeye: ese Wagner izakomeza gukora nk’uko yari isanzwe ikora, cyangwa ibikorwa byayo bizashyirwa mu murongo wa Africa Corps?
Touadéra hagati y’umutekano n’inyungu z’ubukungu
Ku ruhande rwa Perezida Touadéra, ubufatanye n’Uburusiya bwamuhaye umufatanyabikorwa ukomeye mu rwego rw’umutekano, cyane cyane mu gihe ubutegetsi bwe bwari buhanganye n’imitwe yitwaje intwaro.
Mu 2020, ubwo imitwe yitwaje intwaro yari yegereje Bangui, abarwanyi bafitanye isano na Wagner bari mu ngabo zafashije mu gusubiza inyuma icyo gitero, hamwe n’ingabo za Centrafrique, ingabo z’u Rwanda n’abasirikare ba MINUSCA.
Ubu, nyuma y’uko Touadéra yongeye gutorerwa kuyobora igihugu muri manda ya gatatu mu matora yo ku wa 28 Ukuboza 2025, umubano wa Bangui na Moscou uracyakomeje. Muri Mutarama 2026, Reuters yatangaje ko Touadéra yatumiye Perezida Vladimir Putin gusura Centrafrique, agaragaza ko u Burusiya bukomeje kuba umufatanyabikorwa w’ingenzi.
Umuyoboro urenze igisirikare
Inkuru ya Centrafrique igaragaza ko uruhare rw’Uburusiya muri Afurika rushobora kurenga ku bijyanye no kohereza abasirikare gusa.
Mu gihugu kimwe, umuntu ashobora gusanga abajyanama mu by’umutekano, abacuruzi, ibigo by’ubucukuzi, abatanga serivisi za gisirikare n’abafatanyabikorwa ba politiki bakorera mu rusobe rumwe rw’inyungu.
Kuri Touadéra, ubufatanye n’Uburusiya bwabaye igikoresho cyo gushaka umutekano no gukomeza ubutegetsi mu gihugu kimaze igihe kirangwa n’imvururu. Ku Burusiya na bwo, Centrafrique yabaye ahantu ho kongera ijwi rya Moscou muri Afurika no kugera ku bikorwa by’ubukungu, cyane cyane mu rwego rw’amabuye y’agaciro.
Ariko ikibazo gikomeje kuba uruhare nyarwo rw’izi nzego zitandukanye, uburyo amafaranga ava mu bucukuzi akoreshwa, n’ukuntu ibikorwa by’abikorera bifitanye isano n’abasirikare bishobora kubazwa inshingano.
Ni yo mpamvu Centrafrique ikomeje kuba kimwe mu bihugu bigaragaza neza uburyo umutekano, politiki n’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro bishobora guhuzwa n’inyungu z’ibihugu by’amahanga
yanditswe na Richard Ruhumuriza
