Technology – Muhabura News Line https://muhaburanewsline.com Muhabura News Line Sat, 10 Oct 2026 13:19:01 +0000 en-US hourly 1 https://muhaburanewsline.com/wp-content/uploads/2026/09/cropped-english-logo-32x32.png Technology – Muhabura News Line https://muhaburanewsline.com 32 32 Minembwe: Drones za FARDC na FDNB zongeye kuvugwaho ibitero https://muhaburanewsline.com/2026/10/10/minembwe-drones-za-fardc-na-fdnb-zongeye-kuvugwaho-ibitero/ https://muhaburanewsline.com/2026/10/10/minembwe-drones-za-fardc-na-fdnb-zongeye-kuvugwaho-ibitero/#respond Sat, 10 Oct 2026 13:19:01 +0000 https://muhaburanewsline.com/?p=224 Ibitero bivugwa ko byagabwe na drones z’ingabo za Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (FARDC), zifatanyije n’ingabo z’u Burundi (FDNB), byongeye kuvugwa mu gace ka Minembwe, mu misozi miremire ya Kivu y’Amajyepfo. Ibi bibaye mu gihe umutekano w’abaturage bo muri aka karere ukomeje kuba ikibazo gikomeye.

Amakuru yatanzwe avuga ko drones za FARDC na FDNB zongeye kwibasira agace ka Minembwe, gaherereye muri teritwari ya Fizi, mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo, mu burasirazuba bwa RDC.

Icyakora, amakuru arambuye ku gihe nyirizina ibyo bitero byagabweho, ahantu byibasiwe, ibyo byangije ndetse n’uko byagize ingaruka ku baturage ntaramenyekana neza.

Minembwe ikomeje kugarukwaho mu makimbirane yo mu burasirazuba bwa RDC

Agace ka Minembwe kari mu bice by’uburasirazuba bwa RDC bimaze igihe birebwa n’umutekano muke n’amakimbirane ahuza imitwe yitwaje intwaro n’ingabo za Leta, mu gihe uruhare rw’ingabo z’ibihugu by’abaturanyi na rwo rwagiye ruvugwaho mu bibazo by’umutekano w’ako karere.

Amakuru avuga ko drones zongeye kugaba ibitero muri Minembwe arongera kuzamura impungenge ku mutekano w’abaturage, cyane cyane abatuye hafi y’ahantu hashobora kubera imirwano.

Mu bihe nk’ibi, kurinda abasivili no kwirinda ibitero byabagiraho ingaruka ni inshingano ikomeye ku mpande zose ziri mu makimbirane. Ibyangiritse, niba bihari, n’umubare w’ababa bakomerekeye cyangwa bagapfira muri ibyo bitero bigomba kumenyekana binyuze mu makuru yizewe.

Ibitero bivugwa bisaba iperereza n’igenzura ryigenga

Nubwo amakuru yatanzwe avuga ko FARDC na FDNB ari zo zagabye ibyo bitero, birakenewe ko ayo makuru yemezwa n’amasoko yigenga, hakamenyekana aho byabereye, igihe byabereye n’ingaruka byagize.

Kugeza ubu, nta makuru ahagije yatanzwe yemeza umubare wa drones zakoreshejwe, ibirindiro byibasiwe cyangwa niba hari abasivili bahuye n’ingaruka zabyo.

Ikibazo gikomeye ni ukumenya niba ibi bitero byongeye gushyira abaturage ba Minembwe mu kaga, n’ingamba zizafatwa kugira ngo umutekano wabo urindwe.

Abaturage bo muri aka karere bakeneye umutekano urambye, kurindwa kw’ibyabo no kubona amakuru yizewe ku bibazo bibugarije.

MUHABURA TV RWANDA — Amakuru yizewe, asesenguwe kandi atangwa mu buryo bw’umwuga.

]]>
https://muhaburanewsline.com/2026/10/10/minembwe-drones-za-fardc-na-fdnb-zongeye-kuvugwaho-ibitero/feed/ 0
RDC: Kinshasa na Perenco mu ntambara y’amafaranga ya miliyari 4.4 z’amadolari https://muhaburanewsline.com/2026/10/10/rdc-kinshasa-na-perenco-mu-ntambara-yamafaranga-ya-miliyari-4-4-zamadolari/ https://muhaburanewsline.com/2026/10/10/rdc-kinshasa-na-perenco-mu-ntambara-yamafaranga-ya-miliyari-4-4-zamadolari/#respond Sat, 10 Oct 2026 06:47:11 +0000 https://muhaburanewsline.com/?p=218 Guverinoma ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo yasabye sosiyete ya peteroli Perenco kwishyura miliyari 4.4 z’amadolari ya Amerika, mu makimbirane ashingiye ku misoro, amahoro ya gasutamo n’ibihano by’amafaranga. Iyi sosiyete yo ntiyemera ayo mafaranga, ikavuga ko umwenda yemera ari miliyoni 5 z’amadolari gusa.

Nk’uko ikinyamakuru Africa Intelligence cyabitangaje ku wa 7 Ukwakira 2026, aya makimbirane ari hagati ya Leta ya Congo n’itsinda rya Perenco rifite inkomoko mu Bufaransa no mu Bwongereza, rikaba ari ryo sosiyete yonyine ikora ubucukuzi bwa peteroli iri mu bikorwa muri icyo gihugu.

Iyi dosiye ikomeye y’imari yagejejwe kuri Doudou Fwamba Likunde Li-Botayi, Minisitiri w’Imari wa Congo, mu gihe impande zombi zishaka kuganira kugira ngo zibone umuti w’aya makimbirane.

Miliyari 4.4 z’amadolari Leta isaba Perenco zaturutse he?

Igenzura ry’imisoro ryakozwe n’Urwego rw’Igihugu rushinzwe Igenzura ry’Imari ya Leta, IGF, ryasuzumye ibigo bitanu bifitanye isano na Perenco bikorera muri Congo.

Nyuma y’iryo genzura, inzego za Leta zagaragaje ko amafaranga asabwa agera kuri miliyari 4.4 z’amadolari, arimo imisoro, amafaranga ya gasutamo n’ibihano bijyanye n’ibyo Leta ivuga ko ari amakosa yakozwe.

Muri ayo mafaranga:

  • Miliyari 2.2 z’amadolari: amafaranga asabwa n’urwego rushinzwe kwishyuza amafaranga yinjira mu isanduku ya Leta, DGRAD, ajyanye n’ibirego byo kohereza peteroli hanze hatabanje kuboneka uruhushya rubiteganywa.
  • Miliyari 1.8 z’amadolari: amafaranga urwego rwa gasutamo, DGDA, rusaba kubera ibirego by’uko hatatanzwe inyandiko za gasutamo zisabwa.
  • Miliyoni 336 z’amadolari: imisoro y’inyongera isabwa n’urwego rw’imisoro, DGI.
  • Miliyoni 280 z’amadolari: andi mafaranga yari akiri mu isuzumwa.

Iyi mibare igaragaza ko igice kinini cy’amafaranga Leta isaba kigizwe n’ibihano n’amafaranga ajyanye n’amakimbirane y’imisoro na gasutamo. Icyakora, ibyo birego ntibivuze ko Perenco yamaze guhamywa n’urukiko ibyaha by’imisoro cyangwa gasutamo.

Perenco yo yemera miliyoni 5 z’amadolari gusa

Ku ruhande rwayo, Perenco ntiyemera umubare w’amafaranga Leta ya Congo iyisaba. Iyi sosiyete ivuga ko amafaranga yemera ko igomba kwishyura ari miliyoni 5 z’amadolari, umubare uri kure cyane ya miliyari 4.4 z’amadolari Kinshasa ivuga.

Perenco inavuga ko ibikorwa byayo muri Congo byahuye n’ibibazo by’umutekano, birimo ibikorwa byo kwangiza imiyoboro ya peteroli, kwiba peteroli no kuyicuruza mu buryo bunyuranyije n’amategeko.

Iyi sosiyete ivuga ko mu myaka itanu ishize habaye ibikorwa byo kuyibangamira bigera kuri 550. Ibyo birego na byo biri mu bisobanuro itanga ku bibazo byugarije ibikorwa byayo.

Kinshasa ishaka ko ibiganiro bitanga umusaruro

Ku wa 21 Nzeri 2026, Minisitiri w’Imari Doudou Fwamba yakiriye intumwa za Perenco zari ziyobowe na Ludovic Malcoste, umuyobozi mukuru w’iyi sosiyete muri Congo. Malcoste kandi yagiranye ibiganiro na Acacia Bandubola Mbongo, Minisitiri wa Leta ushinzwe iby’ubucukuzi bwa peteroli.

Intego y’ibi biganiro ni ukugerageza kugera ku bwumvikane bitarenze impera z’Ukwakira 2026.

Amakuru yatangajwe avuga ko, mu ibaruwa yo ku wa 4 Kanama 2026, Minisitiri w’Imari yari yahagaritse by’agateganyo gukurikirana dosiye mu rwego rwo guha impande zombi umwanya wo kuganira no gushaka ubwumvikane.

Ibibazo by’ibidukikije na byo biri mu biganiro

Uretse amakimbirane y’imisoro na gasutamo, ibikorwa bya Perenco mu gace ka Muanda, mu Ntara ya Kongo-Central, binavugwaho ibibazo by’ingaruka ku bidukikije.

Igenzura ry’ibidukikije ryatumijwe na Guverinoma ya Congo ryagaragaje ingaruka mbi zishobora kuba zaratewe n’ibikorwa bya peteroli ku butaka no ku bwiza bw’umwuka muri ako gace.

Ibi bishobora gutuma ibiganiro hagati ya Leta na Perenco bitagarukira gusa ku mafaranga asabwa, ahubwo bikareba n’inshingano z’iyi sosiyete mu kurengera ibidukikije no gukemura ibibazo bivugwa ko byatewe n’ibikorwa byayo.

Ese Perenco izishyura miliyari 4.4 z’amadolari?

Iyi dosiye igaragaza itandukaniro rinini hagati y’amafaranga Leta ya Congo isaba n’ayo Perenco yemera. Kinshasa isaba miliyari 4.4 z’amadolari, mu gihe iyi sosiyete ivuga ko umwenda yemera ari miliyoni 5 z’amadolari.

Uko impande zombi zizagabanya iri tandukaniro bizashingira ku bimenyetso, ibisobanuro by’amategeko agenga imisoro na gasutamo, ndetse n’umusaruro w’ibiganiro biteganyijwe kurangira mu mpera z’Ukwakira.

Icyakora, kugeza ubu, nta mwanzuro wa nyuma watangajwe ugaragaza amafaranga Perenco izishyura cyangwa niba impande zombi zizagera ku bwumvikane.

MUHABURA NEWSLINE — Amakuru y’ubukungu, politiki n’iterambere ashingiye ku makuru agenzuwe.

]]>
https://muhaburanewsline.com/2026/10/10/rdc-kinshasa-na-perenco-mu-ntambara-yamafaranga-ya-miliyari-4-4-zamadolari/feed/ 0
RDC: Tshisekedi ashaka kongera gushakisha peteroli ku Kiyaga cya Albert, Uganda iri imbere https://muhaburanewsline.com/2026/10/05/rdc-tshisekedi-ashaka-kongera-gushakisha-peteroli-ku-kiyaga-cya-albert-uganda-iri-imbere/ https://muhaburanewsline.com/2026/10/05/rdc-tshisekedi-ashaka-kongera-gushakisha-peteroli-ku-kiyaga-cya-albert-uganda-iri-imbere/#respond Mon, 05 Oct 2026 09:45:48 +0000 https://muhaburanewsline.com/?p=140 KINSHASA — Perezida wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, Félix Tshisekedi, arashaka ko igihugu cye cyihutisha gahunda yo kongera ubushakashatsi no guteza imbere umutungo wa peteroli uri mu gice cya Congo cy’Ikibaya cya Albertine, gikikije Ikiyaga cya Albert ku mupaka wa RDC na Uganda.

Iki cyemezo kije nyuma y’imyaka igera kuri 15 ibikorwa byo guteza imbere burundu ibice bya peteroli bya RDC, bizwi nka Blocs 1 na 2, bitaratera imbere uko byari biteganyijwe.

Tshisekedi ashaka ubufatanye na Uganda

Mu nama y’Abaminisitiri yo muri Kanama 2026, Tshisekedi yasabye Leta ya Congo kongera ubufatanye na Uganda mu bijyanye na peteroli yo mu kibaya gihuriweho n’ibihugu byombi.

Yavuze ko kubera ko ibice by’ubutaka birimo peteroli bidahagarara ku mipaka y’ibihugu, igihe ikigega cya peteroli gisangiye ibihugu bibiri hakenewe ubufatanye n’imikoranire mu kugiteza imbere no kugicunga.

Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga n’iya Hydrocarbures zasabwe gutegura ikarita y’inzira (feuille de route) izagaragaza uko RDC yakorana na Uganda mu guteza imbere umutungo wa peteroli uri muri aka karere.

RDC ishaka kwigira ku byo Uganda imaze gukora

Mu gihe RDC ikiri mu ntambwe zo kongera ubushakashatsi, Uganda yo imaze gutera imbere cyane mu guteza imbere peteroli yo ku ruhande rwayo rw’Ikibaya cya Albertine.

Uganda yatangaje ko kugeza ubu habonetse ibimenyetso bya hydrocarbures mu mariba menshi yacukuwe, ndetse ikaba ifite imishinga minini nka Tilenga na Kingfisher. Igihugu kandi kiri kubaka ibikorwa remezo byo kugeza peteroli ku isoko mpuzamahanga binyuze muri East African Crude Oil Pipeline (EACOP) ijya ku cyambu cya Tanga muri Tanzania.

Ibi bituma Kinshasa ibona ko ubunararibonye bwa Uganda bushobora kuyifasha mu guteza imbere ibice byayo bya peteroli biri hakurya y’umupaka.

Blocs 1 na 2 ziri mu by’ingenzi

Muri Nzeri 2026, Minisiteri ya Hydrocarbures ya RDC yakoranye n’abashoramari n’abahanga mu bijyanye na peteroli kugira ngo barebe uko Blocs 1 na 2 zatezwa imbere.

Ibiganiro byibanze ku buryo bwo gukora ubushakashatsi, kumenya neza ubwinshi bw’umutungo ushobora kuba uhari ndetse no kureba uburyo ibikorwa remezo byo gutwara peteroli byakoreshwa mu gihe habonetse ububiko bushobora gucuruzwa.

Abahanga ariko baraburira ko ubwinshi bwa peteroli bwavumbuwe muri Uganda budakwiye guhita bufatwa nk’ubwemejwe muri RDC. Ku ruhande rwa Congo haracyakenewe ubushakashatsi bwa geologiya, ubushakashatsi bwa seismic, gucukura amariba no kwemeza niba ububiko bwabonetse bwaba bushobora gucuruzwa.

Tshisekedi yifuza ko RDC itakomeza gusigara inyuma

Ikibazo cyihutirwa kuri Kinshasa ni uko Uganda imaze gutera imbere mu bikorwa byayo bya peteroli, mu gihe RDC yo imaze imyaka myinshi itaragera ku musaruro uhamye w’aya mavuta mu gice cy’Ikibaya cya Albertine.

Ni muri urwo rwego Tshisekedi yasabye kandi ko hakorwa isuzuma ryimbitse ry’umutungo wa peteroli na gaz wa RDC, harebwa ibyemezo by’ubushakashatsi, ibyicaro by’ubucukuzi, imishinga iriho, abafatanyabikorwa ndetse n’ibikorwa remezo byo gutwara, kubika no gutunganya peteroli.

Ikibazo cy’umutekano n’ibidukikije

Guteza imbere peteroli mu gace k’Ibiyaga Bigari ariko bishobora gukomeza guteza impaka ku mutekano n’ibidukikije.

Imiryango imwe yita ku bidukikije yasabye RDC na Uganda kwitonda ku mishinga mishya ya peteroli, ivuga ko ibikorwa nk’ibi bishobora kugira ingaruka ku baturage ndetse no ku bidukikije byo mu Graben Albertine, akarere gafite urusobe rw’ibinyabuzima rukomeye.

Ku rundi ruhande, Leta ya RDC ivuga ko umutungo wa hydrocarbures ushobora kuba imwe mu nkingi z’iterambere ry’ubukungu, kongera ingufu no guteza imbere inganda.

Perezida Tshisekedi na Museveni bari baraganiriye kuri iki kibazo

Muri Gicurasi 2026, Perezida Tshisekedi na Perezida wa Uganda Yoweri Museveni baganiriye ku bufatanye mu bijyanye n’umutekano, ubucuruzi ndetse na peteroli.

Museveni yavuze ko hari igice cy’umutungo wa peteroli giherereye ku mpande zombi z’umupaka, maze agaragaza ko RDC ishobora kugira uruhare mu bikorwa remezo Uganda imaze gutangira guteza imbere, birimo imiyoboro n’ibikorwa byo gutunganya peteroli.

Ibi biganiro bishobora gufungura inzira nshya y’ubufatanye hagati ya Kinshasa na Kampala mu gihe RDC ishaka gutangira gukoresha neza umutungo wayo uri hafi y’umupaka.

Umushinga ushobora guhindura ubukungu bw’akarere

Niba ubushakashatsi bwemeza ko Blocs 1 na 2 za RDC zifite peteroli ishobora gucuruzwa ku rugero rufatika, umushinga ushobora kugira uruhare mu kongera ingufu igihugu gifite no guteza imbere ibikorwa by’inganda.

Ariko kugira ngo ibyo bishoboke, RDC igomba kubanza gukemura ibibazo by’ishoramari, ibikorwa remezo, umutekano ndetse n’uburyo bwo kugeza peteroli ku masoko.

Muri make, Tshisekedi arashaka ko RDC yihutisha ubushakashatsi kuri peteroli yo ku Kiyaga cya Albert, mu gihe Uganda yo imaze gutera imbere mu mishinga yayo. Kinshasa ubu irashaka gukorana na Kampala no kwifashisha ibikorwa remezo by’akarere, ariko ubwinshi bwa peteroli buri ku ruhande rwa Congo buracyakeneye kwemezwa n’ubushakashatsi bwa tekiniki.

Yanditswe na Ruhumuriza Richard

]]>
https://muhaburanewsline.com/2026/10/05/rdc-tshisekedi-ashaka-kongera-gushakisha-peteroli-ku-kiyaga-cya-albert-uganda-iri-imbere/feed/ 0
AFURIKA 2026: Ibihugu 20 byitwaye neza kurusha ibindi, u Rwanda rwatunguranye https://muhaburanewsline.com/2026/10/05/afurika-2026-ibihugu-20-byitwaye-neza-kurusha-ibindi-u-rwanda-rwatunguranye/ https://muhaburanewsline.com/2026/10/05/afurika-2026-ibihugu-20-byitwaye-neza-kurusha-ibindi-u-rwanda-rwatunguranye/#respond Mon, 05 Oct 2026 09:39:04 +0000 https://muhaburanewsline.com/?p=137 AFURIKA — Raporo nshya y’urutonde rw’ibihugu bya Afurika rw’umwaka wa 2026 yagaragaje ibihugu 20 byitwaye neza kurusha ibindi, hashingiwe ku bipimo bitandukanye birimo ubukungu, imiyoborere, ibikorwa remezo, ubuzima, uburezi, umutekano ndetse n’ubushobozi bw’igihugu bwo guteza imbere imibereho y’abaturage.

Urutonde rugaragaza ko ibihugu bya Afurika bifite imbaraga mu nzego zitandukanye, aho bimwe bigaragara cyane mu bukungu, ibindi mu miyoborere, ikoranabuhanga cyangwa ibikorwa remezo.

🇸🇨 1. Seychelles

Seychelles iri ku mwanya wa mbere, ikomeje kugaragara nk’igihugu gifite imikorere myiza ugereranyije n’ibindi bihugu byinshi byo ku mugabane wa Afurika. Ubukungu bushingiye cyane ku bukerarugendo, serivisi n’uburobyi.

🇲🇺 2. Mauritius

Mauritius iri ku mwanya wa kabiri. Iki gihugu kizwiho ubukungu butandukanye, serivisi z’imari, ubukerarugendo ndetse n’ubushobozi bwo gukurura ishoramari.

🇧🇼 3. Botswana

Botswana iza ku mwanya wa gatatu, ikaba izwiho imiyoborere ihamye n’ubukungu bwubakiye cyane ku bucukuzi bw’amabuye y’agaciro, cyane cyane diyama.

🇿🇦 4. Afurika y’Epfo

Afurika y’Epfo iri mu bihugu bikomeye cyane ku mugabane kubera ubukungu bwayo bunini, ibikorwa remezo n’urwego rw’inganda n’imari.

🇲🇦 5. Maroc

Maroc ikomeje kuzamuka kubera ibikorwa remezo, ubukungu butandukanye, inganda, ubukerarugendo n’ishoramari mu mishinga minini.

🇪🇬 6. Misiri

Misiri iri mu bihugu bifite ubukungu bukomeye muri Afurika. Ifite isoko rinini ry’abaturage, ibikorwa by’inganda, ubwikorezi, ubukerarugendo ndetse n’umuyoboro wa Suez ufite akamaro ku bucuruzi mpuzamahanga.

🇹🇳 7. Tuniziya

Tuniziya ikomeza kugira umwanya ukomeye mu bukungu bwa Afurika y’Amajyaruguru, cyane cyane mu nganda, ubukerarugendo na serivisi.

🇳🇦 8. Namibiya

Namibiya igaragara mu bihugu bifite ibikorwa remezo n’imiyoborere bifite urwego ruri hejuru ugereranyije n’ibindi bihugu byinshi byo mu karere.

🇷🇼 9. Rwanda

u Rwanda ruri ku mwanya wa cyenda muri uru rutonde. Iki gihugu cyagiye kizwi cyane ku iterambere ry’ibikorwa remezo, ikoranabuhanga, serivisi za Leta ndetse n’imbaraga mu gukurura ishoramari.

Rwanda kandi ikomeje gushimwa ku bijyanye no korohereza ubucuruzi no gushyira ikoranabuhanga mu mitangire ya serivisi.

🇰🇪 10. Kenya

Kenya iza ku mwanya wa 10, ikaba ari kimwe mu bihugu bifite ubukungu bukomeye muri Afurika y’Iburasirazuba. Nairobi ni ihuriro rikomeye ry’ubucuruzi, imari n’ikoranabuhanga.

🇬🇭 11. Ghana

Ghana iri mu bihugu bifite ubukungu butandukanye, aho ubuhinzi, ubucukuzi, serivisi n’inganda bifite uruhare rukomeye.

🇨🇮 12. Côte d’Ivoire

Côte d’Ivoire ikomeje kuba imwe mu bukungu buri kuzamuka cyane muri Afurika y’Iburengerazuba, ishingiye ku buhinzi, inganda n’ubucuruzi.

🇸🇳 13. Senegal

Senegal iri mu bihugu bifite ibikorwa remezo n’ubukungu bigenda byaguka, ndetse ikaba ifite uruhare rukomeye mu bucuruzi bwo mu karere.

🇿🇲 14. Zambia

Zambia ikomeza kugira umwanya ukomeye kubera umutungo kamere, cyane cyane umuringa, ndetse n’ubushobozi bwo guteza imbere inganda n’ubucuruzi.

🇹🇿 15. Tanzania

Tanzania iri mu bihugu bikomeye byo muri Afurika y’Iburasirazuba, ifite ubukungu bushingiye ku buhinzi, ubucukuzi, ubukerarugendo n’ubucuruzi.

🇩🇿 16. Algeria

Algeria ifite umutungo munini wa peteroli na gaz, bikagira uruhare rukomeye mu bukungu bw’igihugu ndetse no mu bucuruzi bw’ingufu.

🇺🇬 17. Uganda

Uganda iri mu bukungu bukomeje kwaguka muri Afurika y’Iburasirazuba, ishingiye ku buhinzi, ubucuruzi, inganda n’ishoramari mu bikorwa remezo.

🇧🇯 18. Benin

Benin yagiye igaragaza impinduka mu bikorwa remezo, ubucuruzi n’imitangire ya serivisi, ndetse ikaba ifite uruhare mu bucuruzi bw’akarere.

🇲🇦 19. Zimbabwe

Zimbabwe ikomeje kugaragara mu bihugu bifite ubushobozi mu by’ubuhinzi, ubucukuzi n’inganda, nubwo ikomeje guhangana n’ibibazo by’ubukungu.

🇲🇿 20. Mozambique

Mozambique isoza urutonde rw’ibihugu 20, ikaba ifite umutungo kamere ukomeye, cyane cyane gaze karemano, ndetse n’ubushobozi bwo gukomeza gukurura ishoramari.

Rwanda iri he ugereranyije n’ibindi bihugu?

Kuba u Rwanda ruri mu myanya 10 ya mbere bigaragaza uruhare rwaryo mu bukungu no mu iterambere rya Afurika y’Iburasirazuba. Ariko kandi, urutonde nk’uru rugomba gusomwa hamenyekanye ibipimo byakoreshejwe mu kurushyiraho, kuko “ibihugu bikora neza” bishobora gusobanurwa mu buryo butandukanye bitewe n’ikigo cyangwa raporo yakoze urutonde.

Mu by’ukuri, Afurika ikomeje kugira ibihugu bifite ubushobozi butandukanye: ibihugu bimwe birusha ibindi mu bukungu, ibindi mu miyoborere, ibikorwa remezo cyangwa imibereho myiza y’abaturage.

Muri make, urutonde rwa 2026 rugaragaza ko Seychelles, Mauritius na Botswana biri mu myanya ya mbere, mu gihe Rwanda nayo iri mu bihugu 10 bya mbere byagaragaje imikorere myiza.

Yanditswe na Ruhumuriza Richard

]]>
https://muhaburanewsline.com/2026/10/05/afurika-2026-ibihugu-20-byitwaye-neza-kurusha-ibindi-u-rwanda-rwatunguranye/feed/ 0
Trump yahaye umuyobozi w’ubutasi inshingano nshya: Jay Clayton agiye kuyobora gahunda ya Amerika kuri AI https://muhaburanewsline.com/2026/10/05/trump-yahaye-umuyobozi-wubutasi-inshingano-nshya-jay-clayton-agiye-kuyobora-gahunda-ya-amerika-kuri-ai/ https://muhaburanewsline.com/2026/10/05/trump-yahaye-umuyobozi-wubutasi-inshingano-nshya-jay-clayton-agiye-kuyobora-gahunda-ya-amerika-kuri-ai/#respond Mon, 05 Oct 2026 09:04:00 +0000 https://muhaburanewsline.com/?p=125 WASHINGTON — Perezida wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Donald Trump, yagize Jay Clayton, usanzwe ayobora inzego z’ubutasi z’Amerika, umujyanama mukuru wa White House ku bijyanye n’ubwenge buhangano (AI).

Clayton azakomeza kuyobora inzego z’ubutasi z’Amerika, ariko anahabwe inshingano yo kuyobora itsinda rishya rya Guverinoma ryiswe “Super Intelligence Force” (SIF), ryashyizweho na Trump mu rwego rwo guhuza ibikorwa bya Leta muri gahunda yo guteza imbere no kurinda ubuyobozi bw’Amerika mu ikoranabuhanga rya AI.

Trump yavuze ko iri tsinda rizakorana n’abaturage, imiryango iharanira inyungu rusange, amadini, ibigo remezo by’ingenzi ndetse n’ibigo bikomeye bikora ikoranabuhanga rya AI.

Jay Clayton ni muntu ki?

Jay Clayton ni umunyamategeko wigeze kuyobora US Securities and Exchange Commission (SEC) mu gihe cya manda ya mbere ya Trump. Yabaye kandi umushinjacyaha mukuru w’agateganyo mu gace ka Manhattan mbere yo kugirwa umuyobozi w’inzego z’ubutasi z’Amerika. Sena yamwemeje muri Nyakanga 2026, nyuma aza gutangira kuyobora uru rwego.

Ubu azaba afite inshingano ebyiri zikomeye: gukomeza kuyobora inzego 18 z’ubutasi z’Amerika no kuyobora gahunda nshya ya White House ijyanye na AI.

Clayton yavuze ko AI ari “impinduramatwara”, ariko ishobora no kuba iterabwoba

Mu iburanisha rya Sena ryari rigamije kwemeza Clayton nk’umuyobozi w’ubutasi, yabajijwe ku ngaruka z’ikoranabuhanga rya AI ku mutekano w’igihugu.

Clayton yavuze ko AI ari “game changer”, ni ukuvuga ikoranabuhanga rishobora guhindura ibintu ku buryo bukomeye. Ariko yanavuze ko ari amahirwe ndetse n’iterabwoba.

Yagize ati, mu gihe ikintu ari amahirwe ariko nanone kikaba iterabwoba, hakenewe uburyo bwo kukigenzura no kukumva neza.

Aya magambo yongeye kugaragaza ko ubutegetsi bwa Trump bushaka gukoresha AI mu kuzamura ubushobozi bw’Amerika, ariko bukaba bugomba no gukemura ibibazo by’umutekano bishobora guterwa n’iri koranabuhanga.

Trump ashyira AI ku isonga mu guhangana n’u Bushinwa

Trump amaze igihe ashimangira ko Amerika igomba gukomeza kuba ku isonga mu iterambere rya AI, cyane cyane mu gihe irushanwa ry’ikoranabuhanga hagati ya Amerika n’u Bushinwa rikomeje gukaza umurego.

Mu cyumweru gishize, Trump yakiriye abayobozi b’ibigo bikomeye bikora AI n’ikoranabuhanga muri White House. Ibyo bigo byasinye ku masezerano yo kwiyemeza gushyiraho uburyo bwo kugenzura no gukurikirana ikoreshwa rya AI, harimo n’ubugenzuzi bw’imbere mu bigo ndetse n’ubw’abagenzuzi bigenga.

Trump ariko akomeje gushyigikira uburyo bwibanda ku kwigenzura kw’ibigo, aho gushyiraho amategeko menshi ashobora, nk’uko abivuga, kudindiza iterambere ry’ikoranabuhanga.

“Super Intelligence Force” izakora iki?

Itsinda riyobowe na Clayton rizakorana n’inzego zitandukanye za Leta ndetse n’abikorera.

Muri iri tsinda harimo Andrew Ferguson, uyobora Federal Trade Commission; Emil Michael, ushinzwe ikoranabuhanga muri Minisiteri y’Ingabo; na Scott Kupor, uyobora Office of Personnel Management.

Iri tsinda rizatanga raporo kuri Perezida Trump ndetse n’umuyobozi w’ibiro bya White House, Susie Wiles.

Raporo y’itsinda iteganyijwe gutanga ishusho y’ibyiza n’ingaruka zishobora guterwa na AI, ndetse n’uruhare Guverinoma ya Amerika ikwiye kugira mu kuyobora iri koranabuhanga.

AI iri hagati y’amahirwe n’impungenge

Gushyiraho Clayton muri izi nshingano bibaye mu gihe impungenge ku mutekano wa AI zikomeje kwiyongera muri Amerika.

Abashakashatsi n’abayobozi bamwe mu bigo by’ikoranabuhanga basabye ko habaho uburyo bukomeye bwo kugenzura AI, mu gihe abandi bavuga ko amategeko akomeye ashobora kudindiza udushya no guha u Bushinwa amahirwe yo gusiga Amerika.

Ubutegetsi bwa Trump bugerageza guhuza izi mpande zombi: gukomeza umuvuduko w’iterambere rya AI no gushaka uburyo bwo kugabanya ingaruka zishobora guterwa na yo.

Ku bw’ibyo, inshingano nshya Clayton ahawe zishobora gushyira AI ku murongo umwe n’umutekano w’igihugu, ubukungu ndetse n’irushanwa ry’ikoranabuhanga hagati y’ibihugu bikomeye.

]]>
https://muhaburanewsline.com/2026/10/05/trump-yahaye-umuyobozi-wubutasi-inshingano-nshya-jay-clayton-agiye-kuyobora-gahunda-ya-amerika-kuri-ai/feed/ 0
Ruzizi III: Byongeye guteza igihirahiro ku rugomero ruhuriweho na RDC, Rwanda nu Burundi https://muhaburanewsline.com/2026/10/05/ruzizi-iii-byongeye-guteza-igihirahiro-ku-rugomero-ruhuriweho-na-rdc-rwanda-nu-burundi/ https://muhaburanewsline.com/2026/10/05/ruzizi-iii-byongeye-guteza-igihirahiro-ku-rugomero-ruhuriweho-na-rdc-rwanda-nu-burundi/#respond Mon, 05 Oct 2026 08:53:59 +0000 https://muhaburanewsline.com/?p=122 KIGALI — Umushinga wo kubaka urugomero rw’amashanyarazi rwa Ruzizi III, uteganyijwe guhuza Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, u Rwanda n’u Burundi, wongeye guhura n’imbogamizi nyuma y’uko ikigo cya Leta y’u Bushinwa Dongfang Electric Corporation (DEC) kivuye mu biganiro byo kubaka uru rugomero.

Ruzizi III ni umushinga umaze imyaka irenga 20 utegurwa, ukaba ugamije kubaka urugomero ruzatanga megawatt 206 (MW) z’amashanyarazi. Uru rugomero ruzubakwa ku mugezi wa Ruzizi, ahari umupaka uhuza u Rwanda na RDC, mu gihe amashanyarazi azagenerwa ibihugu bitatu.

Dongfang Electric yavuye mu mushinga

Amakuru yatangajwe ku wa 28 Nzeri 2026 avuga ko Dongfang Electric, yari mu itsinda ryari riri mu biganiro byo guhabwa amasezerano yo kubaka Ruzizi III, yavuye muri ibyo biganiro.

Iki kigo cyari mu itsinda Orascom–The Arab Contractors–Dongfang Electric, ryari mu bahataniraga amasezerano yo kubaka uru rugomero. Dongfang yari ifite uruhare rukomeye mu gutanga ibikoresho bya tekiniki, birimo turbines zizabyaza amashanyarazi.

Kuvamo kwayo bivuze ko iryo tsinda rishobora gukenera gushaka undi mutanga ibikoresho by’ingenzi, ibintu bishobora kongera igihe cyo kurangiza ibiganiro no gutangira imirimo.

Umushinga umaze igihe kinini utegerejwe

Ruzizi III ni umwe mu mishinga minini y’ingufu utegerejwe cyane mu karere k’Ibiyaga Bigari.

Urugomero ruzaba rufite ubushobozi bwa 206 MW, rukaba rugamije kongera amashanyarazi aboneka mu Rwanda, Burundi no mu burasirazuba bwa RDC. Banki y’Isi ivuga ko uyu mushinga ushobora kugira uruhare mu kongera amashanyarazi ahoraho mu karere no kugabanya kwishingikiriza ku mashanyarazi ahenda.

Umushinga uteganya kandi kubaka urugomero rufite uburebure bwa metero 51, ikigega cy’amazi gifite ubuso bugera kuri hegitari 46, umuyoboro w’amazi wa kilometero 3.8 ndetse n’imiyoboro y’amashanyarazi ya kilometero 7.

Umutekano na politiki byiyongera ku mbogamizi

Kuvana kwa Dongfang Electric kuza mu gihe umushinga wa Ruzizi III usanzwe ukorera ahantu hafite ibibazo by’umutekano, cyane cyane ku ruhande rwa RDC.

Aho urugomero ruzubakwa hari hafi y’uduce two mu burasirazuba bwa RDC tumaze igihe turangwamo imirwano hagati y’ingabo za Leta n’imitwe yitwaje intwaro, birimo M23.

Muri uyu mwaka, hari igitekerezo cyo gushyiraho agace katagiramo abasirikare gakikije ibikorwa bya Ruzizi III, mu rwego rwo kurinda ibikorwa remezo by’ingenzi. Icyo gitekerezo ariko nticyakomeje.

Amerika n’u Bushinwa mu mushinga

Ruzizi III kandi iri mu mishinga y’ingufu ifite igisobanuro kirenze kubaka urugomero gusa.

Umushinga ushyigikiwe n’abaterankunga mpuzamahanga, kandi Leta Zunze Ubumwe za Amerika zagiye zigaragaza ko ibikorwa remezo by’ingufu bishobora kugira uruhare mu iterambere no gutuma akarere k’Ibiyaga Bigari karushaho guhuzwa mu bukungu.

Africa Intelligence ivuga ko kuvana kwa Dongfang Electric kwabaye mu gihe hari ibiganiro ku bijyanye n’imiterere y’imari y’umushinga ndetse n’uruhare rw’abaterankunga bo mu Burengerazuba.

Ariko nta gihamya rusange ihari yemeza ko Amerika ari yo yatumye ikigo cy’Abashinwa kivamo. Amakuru avuga ko Dongfang yavuye mu biganiro nyuma y’amabwiriza yaturutse i Beijing, ariko impamvu nyayo y’icyemezo cyayo ntiratangazwa ku mugaragaro.

Rwanda yatangiye gahunda yo kwishyura abazimurwa

Nubwo uyu mushinga wongeye guhura n’imbogamizi, hari ibikorwa byari byaratangiye ku ruhande rw’u Rwanda.

Ruzizi III Energy yatangaje ko mu Nyakanga 2026 hatangiye gusinywa amasezerano y’indishyi ku bantu bazagirwaho ingaruka n’umushinga mu Karere ka Rusizi. Ku ruhande rwa RDC, imyiteguro yo kwishyura indishyi yari igikomeje.

Umushinga uteganya ko umaze kuzura ushobora gutanga amashanyarazi agera kuri 1,210 GWh ku mwaka, akagirira akamaro abaturage bo mu Rwanda, RDC n’u Burundi.

Imbogamizi nshya ku mushinga umaze imyaka irenga 20 utegerejwe

Kuvana kwa Dongfang Electric rero byongeye gutera ikibazo ku gihe umushinga uzatangirira.

Amakuru avuga ko amasezerano y’ubwubatsi yari ateganyijwe gusinywa mbere y’uko Kanama 2026 irangira, ariko ubu bishobora gusunikwa kugeza ku mpera za 2026 cyangwa mu ntangiriro za 2027.

Ku Rwanda, RDC n’u Burundi, Ruzizi III ntabwo ari urugomero rw’amashanyarazi gusa. Ni umushinga ugamije kongera ingufu zikenewe mu bukungu, guteza imbere ubucuruzi bw’amashanyarazi hagati y’ibihugu no kugabanya ikibazo cy’ibura ry’amashanyarazi. Ariko kuva ku mushinga kw’ikigo cy’Abashinwa cyari gifite uruhare mu bikoresho by’ingenzi by’urugomero, hamwe n’ibibazo by’umutekano n’imari bimaze igihe, bishobora kongera gutinza umushinga umaze imyaka myinshi utegerejwe

Yanditswe na Ruhumuriza Richard

]]>
https://muhaburanewsline.com/2026/10/05/ruzizi-iii-byongeye-guteza-igihirahiro-ku-rugomero-ruhuriweho-na-rdc-rwanda-nu-burundi/feed/ 0
RDC: Ubwambuzi bwa cobalt bwongeye kwaduka kuri Metalkol nubwo Tshisekedi yari yabuhagaritse https://muhaburanewsline.com/2026/10/05/rdc-ubwambuzi-bwa-cobalt-bwongeye-kwaduka-kuri-metalkol-nubwo-tshisekedi-yari-yabuhagaritse/ https://muhaburanewsline.com/2026/10/05/rdc-ubwambuzi-bwa-cobalt-bwongeye-kwaduka-kuri-metalkol-nubwo-tshisekedi-yari-yabuhagaritse/#respond Mon, 05 Oct 2026 08:44:44 +0000 https://muhaburanewsline.com/?p=119 KOLWEZI — Mu gihe ubutegetsi bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo bwari bwarategetse ko abasirikare n’abapolisi batitabiriye inshingano zemewe n’amategeko bakurwa ku bucukuzi bw’amabuye y’agaciro, ibikorwa byo gucukura no gutwara umutungo mu buryo butemewe byongeye gufata indi ntera ku kibanza cya Metalkol, ikigo cya Eurasian Resources Group (ERG) kiri muri Lualaba.

Metalkol ni kimwe mu bigo bikomeye bya ERG muri RDC, byibanda cyane ku muringa na cobalt. Iki kigo gifite uburenganzira bwo gutunganya ibisigazwa by’amabuye byasigaye mu birombe bya kera, bikaba bifite akamaro gakomeye ku musaruro wa cobalt wa Congo.

Abacukuzi bitemewe bongeye kugaruka

Raporo nshya yatangajwe na Africa Intelligence ivuga ko abantu bakora ubucukuzi butemewe, bavuga ko barinzwe n’abasirikare, bongeye kwigarurira igice cy’ahacukurwa na Metalkol.

Ibi bikorwa ngo byageze ku rwego rufite imiterere isa n’ubucukuzi bukorwa ku rugero runini, aho imashini n’amakamyo bikoreshwa mu gukura no gutwara ibisigazwa by’amabuye.

Mu ntangiriro za Nzeri, amakuru yerekanaga ko ERG yari imaze igihe ihanganye n’undi muvurungano nk’uwo. Ikigo cyavuze ko kuva ku wa 21 Kanama 2026, igice cy’ikibanza cya Metalkol cyari cyongeye kwigarurirwa n’abacukuzi batemewe bari kumwe n’abasirikare bambaye imyenda ya gisirikare.

ERG yagereranyaga ko toni zigera kuri 700 z’ibisigazwa by’amabuye zishobora gukurwa aho hantu buri munsi, hakoreshejwe excavators n’amakamyo bikorera hafi amasaha yose. Ibyo bisigazwa byajyanwaga mu bigo bitunganya amabuye, birimo ibigo bifitwe n’Abashinwa.

Ibi bibaye nyuma y’amabwiriza ya Tshisekedi

Ku wa 10 Nyakanga 2026, Perezida Félix Tshisekedi yari yategetse ko abasirikare n’abapolisi bari ku bucukuzi bw’amabuye y’agaciro mu buryo bunyuranyije n’amategeko bavanwa ku masite y’ubucukuzi.

Iri tegeko ryatangajwe nyuma y’inama y’Abaminisitiri, aho ubutegetsi bwagaragaje ko abantu bambaye imyenda y’inzego z’umutekano batagomba kwivanga mu bikorwa by’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro bitari mu nshingano zabo.

Ariko ERG ivuga ko ibikorwa byo kwigarurira ibice by’ikibanza cyayo byakomeje nubwo ayo mabwiriza yari yatanzwe.

ERG imaze igihe ihanganye n’ikibazo

Iki kibazo ntabwo ari gishya kuri ERG.

Muri Werurwe 2026, ikigo cy’ubucukuzi cyari cyaragejeje ikibazo ku nzego z’ubutabera bwa gisirikare, gishinja bamwe mu basirikare kugira uruhare mu bikorwa byo kwambura cyangwa gukoresha mu buryo butemewe ibikoresho n’umutungo uri mu birombe byacyo. Iperereza ryakurikiyeho ryarebaga n’abasirikare bakuru ndetse n’abandi bantu bafite aho bahuriye n’inzego z’umutekano.

Muri Gicurasi, Africa Intelligence na bwo bwatangaje ko ERG yari ifite ikibazo cyo kongera kugenzura impushya zayo z’ubucukuzi, mu gihe abacukuzi batemewe bari barashinze imizi ku masite yayo, bamwe bakaba bavugwaga ko bashyigikiwe n’imiyoboro y’abantu bafite imbaraga mu rwego rwa politiki, igisirikare n’ubucuruzi.

Ikibazo cya cobalt n’umutungo wa Congo

Ikibazo cya Metalkol gifite uburemere budasanzwe kuko cobalt ari umwe mu mabuye y’ingenzi Congo icuruza ku isoko mpuzamahanga.

RDC ni cyo gihugu cya mbere ku isi mu musaruro wa cobalt, kandi ERG ni umwe mu bakora ubucukuzi bukomeye bw’umuringa na cobalt muri icyo gihugu. Mu 2025, ERG yagabanyije umusaruro wayo wa cobalt hydroxide ku kigero cya 70%, mbere y’uko gahunda yo kugena umubare wa cobalt woherezwa mu mahanga ishyirwaho.

Ubwambuzi bukorerwa ku masite y’ubucukuzi rero bushobora kugira ingaruka ku musaruro w’ikigo, ku misoro ya Leta ndetse no ku kugenzura umutungo kamere wa Congo.

Ikibazo kiracyari ugushyira mu bikorwa amabwiriza

Ku ruhande rwa Leta ya Congo, ikibazo gikomeye ni ugukora ku buryo amabwiriza ya Perezida Tshisekedi ashyirwa mu bikorwa ku butaka.

Nubwo Perezida yategetse ko abasirikare n’abapolisi batemerewe kwivanga mu bucukuzi bw’amabuye y’agaciro bakurwa ku masite, amakuru mashya agaragaza ko ibikorwa bitemewe byongeye kugaragara kuri Metalkol.

Ibi bishyira ERG mu rugamba rwo kongera kugenzura umutungo wayo, mu gihe Leta na yo ihanganye n’ikibazo cyo kurinda ubucukuzi bwemewe, gukumira ubucukuzi butemewe no kugenzura uruhare rw’abasirikare mu bikorwa by’ubucuruzi bw’amabuye y’agaciro.

Muri make, ikibazo cya Metalkol cyongeye kugaragaza ingorane Congo ifite mu kugenzura umutungo kamere wayo: amabwiriza ya politiki arahari, ariko ibikorwa byo gucukura no gukura cobalt n’ibindi bisigazwa by’amabuye mu buryo butemewe biracyavugwa ku butaka

Yanditswe na Ruhumuriza Richard

]]>
https://muhaburanewsline.com/2026/10/05/rdc-ubwambuzi-bwa-cobalt-bwongeye-kwaduka-kuri-metalkol-nubwo-tshisekedi-yari-yabuhagaritse/feed/ 0
Rwanda technology startups develop practical solutions for Africa https://muhaburanewsline.com/2026/09/25/rwanda-technology-startups-develop-practical-solutions-for-africa/ Fri, 25 Sep 2026 08:02:49 +0000 https://muhaburanewsline.com/2026/09/25/rwanda-technology-startups-develop-practical-solutions-for-africa/ Rwanda technology startups develop practical solutions for Africa is a demonstration article created for the Rwanda News WordPress theme. It shows how editorial content can appear in the portal while the newsroom prepares real reporting.

This sample story is part of the Technology section. Replace this text with verified reporting, quotations, images and source information before publishing the site publicly.

What readers should know

The article layout supports a strong headline, summary, author information, publication time, featured image, related stories and social sharing. Editors can also mark stories as featured, breaking or live from the WordPress editor.

Demo content is for design, layout and editorial workflow testing only.

Use this space for the main body of the story, supporting evidence, interviews and additional context.

]]>
Artificial intelligence becomes a growing tool for African businesses https://muhaburanewsline.com/2026/09/25/artificial-intelligence-becomes-a-growing-tool-for-african-businesses/ Fri, 25 Sep 2026 08:02:49 +0000 https://muhaburanewsline.com/2026/09/25/artificial-intelligence-becomes-a-growing-tool-for-african-businesses/ Artificial intelligence becomes a growing tool for African businesses is a demonstration article created for the Rwanda News WordPress theme. It shows how editorial content can appear in the portal while the newsroom prepares real reporting.

This sample story is part of the Technology section. Replace this text with verified reporting, quotations, images and source information before publishing the site publicly.

What readers should know

The article layout supports a strong headline, summary, author information, publication time, featured image, related stories and social sharing. Editors can also mark stories as featured, breaking or live from the WordPress editor.

Demo content is for design, layout and editorial workflow testing only.

Use this space for the main body of the story, supporting evidence, interviews and additional context.

]]>
Digital security takes center stage as online services expand https://muhaburanewsline.com/2026/09/25/digital-security-takes-center-stage-as-online-services-expand/ Fri, 25 Sep 2026 08:02:49 +0000 https://muhaburanewsline.com/2026/09/25/digital-security-takes-center-stage-as-online-services-expand/ Digital security takes center stage as online services expand is a demonstration article created for the Rwanda News WordPress theme. It shows how editorial content can appear in the portal while the newsroom prepares real reporting.

This sample story is part of the Technology section. Replace this text with verified reporting, quotations, images and source information before publishing the site publicly.

What readers should know

The article layout supports a strong headline, summary, author information, publication time, featured image, related stories and social sharing. Editors can also mark stories as featured, breaking or live from the WordPress editor.

Demo content is for design, layout and editorial workflow testing only.

Use this space for the main body of the story, supporting evidence, interviews and additional context.

]]>